Ik word er zo langzamerhand een beetje moe van. Steeds opnieuw duikt de schatting op dat er jaarlijks 10 miljard euro door fraude uit de zorg verdwijnt. Een bedrag dat niet goed is onderbouwd, maar inmiddels als feit wordt gepresenteerd.
Voormalig minister van VWS Edith Schippers maakte er op 25 oktober bij WNL zelfs terloops 15 tot 20 miljard van. Opvallend, want in 2013 wilde dezelfde Schippers juist hardere cijfers dan een percentage van de zorguitgaven.
Op 31 oktober besteedt De Telegraaf twee pagina’s aan zorgfraude. Gezondheidseconoom Marcel Canoy (eerlijk is eerlijk) wees de 10 miljard in augustus 2024 al nadrukkelijk van de hand. Twee jaar later moet hij in De Telegraaf opnieuw uitleggen dat de schatting niet deugt. Xander Koolman betrekt ook onnodige en inefficiënte zorg bij het probleem. Maar dat is niet hetzelfde als fraude.
Waarom blijft de journalistiek een bedrag herhalen waarvan de onderbouwing ontbreekt? Waarom wordt er niet veel meer onderzoek gedaan naar de herkomst van die bedragen, de werkelijke omvang van fraude en wat 25 jaar fraudebestrijding heeft opgeleverd?
De nuance wordt aangebracht, maar het bedrag blijft hangen.
En waarom komen bij zo’n onderwerp vooral gezondheidseconomen aan het woord? Het economische perspectief is niet het enige perspectief. Het gaat ook over toezicht, handhaving, de organisatie van de zorg en de besteding van zorggeld.
Waar hebben we het over?
Dat is een belangrijke vraag want hier lopen minstens vier verschillende zaken door elkaar:
- Fraude: bewust geld ontvangen waar je geen recht op hebt.
- Onrechtmatige declaraties: declaraties die niet aan de regels voldoen, zonder dat er altijd sprake is van fraude.
- Ondoelmatige zorg: zorg die niet nodig is of weinig oplevert.
- Structuren rondom de zorg: zorggeld dat via holdings, vastgoedbedrijven, management-bv’s en investeerders bij andere partijen terechtkomt. Dat kan allemaal volgens de regels gebeuren.
Vooral dat vierde punt blijft vaak buiten beeld. Niet alles is fraude, maar ook legaal wegvloeiend zorggeld verdient aandacht. Lees daarover dit artikel over zorggeld en winst.
In mijn boek Heilige zorghuisjes – Meer mens, minder systeem beschrijf ik bij de F van Fraude waar die 10 miljard vandaan komt: een internationale schatting van 3 tot 10 procent, toegepast op de Nederlandse zorguitgaven. Geen meting, maar een rekensom.
In oktober 2025 schreef VWS zelf aan de Tweede Kamer dat de omvang van zorgfraude onbekend is.
Wat heeft 25 jaar fraudebestrijding opgeleverd?
In 2024 publiceerde ik op In en Aan de Zorg acht bijdragen over de geschiedenis van de fraudebestrijding. Plannen, overleg, nieuwe organisaties en steeds weer nieuwe afspraken.
In mijn eerdere onderzoek zette ik ook de opgespoorde fraudebedragen op een rij. Die liepen in de onderzochte jaren in de miljoenen, niet in de miljarden. Dat wil niet zeggen dat er niet meer fraude plaatsvindt.
In 2022 concludeerde de Algemene Rekenkamer dat de aanpak van onderzochte fraudezaken ernstig tekortschoot. In juni 2026 kondigde het kabinet opnieuw maatregelen aan, met extra middelen oplopend tot 50 miljoen euro per jaar. Het kabinet erkent daarbij dat het moeilijk is vast te stellen wat de maatregelen opleveren.
Fraudebestrijding is belangrijk
Wie fraudeert, moet worden aangepakt. Maar ook de fraudebestrijding zelf kost geld, vraagt personeel en brengt regels en controles met zich mee.
Na 25 jaar plannen, maatregelen en controles mogen we diezelfde verantwoording verwachten van alles wat we áán de zorg hebben georganiseerd. Hoeveel heeft de fraudebestrijding gekost, hoeveel fraude is daadwerkelijk aangepakt en wat heeft het opgeleverd?
Zolang we die vragen niet kunnen beantwoorden, is het wel erg gemakkelijk om opnieuw met miljoenen te strooien.
DISCLAIMER Alle informatie en/of artikelen mogen alleen gedeeld worden met bronvermelding. Verwijzing naar die kennisplatform en auteur Marjet Veldhuis