Overslaan naar de hoofd content

In en Aan de Zorg

Eten en drinken uit de Wlz. Wat besparen we eigenlijk?

Minister Sterk wil eten en drinken uit het volledig pakket thuis halen. De eigen bijdrage gaat omlaag. Maar hoeveel wordt er werkelijk bespaard?

Minister Mirjam Sterk wil het advies van Zorginstituut Nederland overnemen om eten en drinken niet langer te betalen vanuit het Volledig Pakket Thuis (VPT). In 2025 maakten 38.786 ouderen gebruik van een VPT binnen de Wet langdurige zorg (Wlz). De zorgaanbieder organiseert en betaalt nu hun eten en drinken vanuit het VPT-tarief. Ouderen betalen een eigen bijdrage voor hun Wlz-zorg. Volgens het Zorginstituut is het eerlijker wanneer ouderen hun eten en drinken zelf betalen. Mensen met een Modulair Pakket Thuis (MPT) doen dat immers ook. Daar staat een verlaging van de eigen bijdrage tegenover.

Eten is goedkoper dan behandelen

In mijn boek Heilige zorghuisjes – Meer mens, minder systeem besteed ik een hoofdstuk aan ondervoeding (blz. 75-78). Onder de titel Ondervoeding, het lek van onvoldoende voeding beschrijf ik hoe ondervoeding vaak thuis ontstaat, terwijl de gevolgen uiteindelijk in de zorg terechtkomen. Ondervoeding is een groot en vaak onzichtbaar probleem.

Ongeveer 8,5 procent van de thuiswonende ouderen zonder thuiszorg is ondervoed. Bij ouderen met thuiszorg is dat 15,5 procent. Oorzaken zijn onder andere ziekte, pijn, vermoeidheid, eenzaamheid en problemen met het bereiden of eten van maaltijden.

Het begint met onvoldoende voeding. De gevolgen worden zichtbaar in de zorg.

Ondervoeding kost miljarden

In 2024 verscheen het rapport Ondervoeding in de zorg: behandeling loont, een gezondheidseconomische analyse van ondervoeding in Nederland.

De onderzoekers berekenden de volgende bedragen:

  • € 3 miljard aan directe medische kosten van onbehandelde ondervoeding.
  • € 5,4 miljard aan totale maatschappelijke kosten, inclusief indirecte kosten.
  • € 749 miljoen aan mogelijke netto besparingen door behandeling van ondervoeding in het jaar waarin deze optreedt.
  • € 2,08 opbrengst voor iedere euro die in behandeling van ondervoeding wordt geïnvesteerd, volgens het onderzoeksmodel.

Het gaat om landelijke schattingen, niet uitsluitend om ouderen met een VPT. Maar ze laten zien hoe groot de gevolgen van ondervoeding zijn.

Een maaltijd bezorgen is niet genoeg

Het voorstel gaat over het betalen van eten en drinken. De noodzakelijke ondersteuning bij het organiseren van maaltijden blijft vanuit de Wlz vergoed wanneer iemand dat zelf niet kan. Ook hulp bij het bereiden van eten en bij het eten zelf blijft onderdeel van de zorg.

Maar wie ziet erop toe dat iemand daadwerkelijk voldoende eet?

Een maaltijd kan keurig worden bezorgd, maar wordt die ook opgegeten? Iemand kan vergeten te eten, geen eetlust hebben of moeite hebben met kauwen en slikken. Het Zorginstituut schrijft dat zorgaanbieders verantwoordelijk blijven voor het signaleren van ondervoeding, uitdroging en afnemende zelfredzaamheid. Dat vraagt om aandacht, tijd en deskundigheid. Wie gaat dat in de praktijk doen? Wat moet daar weer voor worden opgetuigd? En hoeveel kost dat?

Mensen thuis ervaren nu al vaak dat er veel verschillende hulpverleners over de vloer komen. Hun huis lijkt soms wel een duiventil.

Hoeveel wordt er eigenlijk bespaard?

Het Zorginstituut geeft aan nog geen uitspraken te kunnen doen over de financiële effecten. Het is namelijk niet duidelijk welk deel van het VPT-budget aan eten en drinken wordt besteed.

De Adviescommissie Pakket van het Zorginstituut vindt dat het VPT-tarief omlaag moet wanneer eten en drinken niet langer worden vergoed. De Nederlandse Zorgautoriteit moet dat nog berekenen.

Ook de gevolgen voor de uitvoering vragen nog aandacht (mijn paradepaardje, ik weet het). Denk aan administratieve lasten, de druk op mantelzorgers en ondersteuning van ouderen met weinig geld. Het werk verdwijnt niet vanzelf. Het werk komt terecht bij ouderen, mantelzorgers of andere organisaties. Daarmee verschuiven ook de kosten.  

De eigen bijdrage gaat omlaag, maar hoeveel die omlaag gaat, wat ouderen vervolgens zelf moeten betalen en wat de maatregel per saldo oplevert, is ook nog niet duidelijk.

Waarop wordt het besluit dan gebaseerd? Op het wegnemen van verschillen tussen VPT en MPT en het uitgangspunt dat iedereen zijn eigen eten betaalt? Wanneer krijgen we inzicht in de financiële gevolgen?

Ook zorgen bij de Tweede Kamer

Op 15 oktober 2026 dienden Corrie van Brenk (50PLUS) en Mona Keijzer een motie in over maaltijdverstrekking binnen het VPT. Zij wijzen op het belang van goede voeding voor kwetsbare ouderen en op het risico van ondervoeding.

De motie vraagt de regering het advies van het Zorginstituut niet over te nemen en maaltijdverstrekking binnen het vpt te behouden, of een volwaardig alternatief te garanderen. Minister Sterk heeft de motie ontraden. Zij wil de verschillen tussen de bestaande vormen van Wlz-zorg thuis wegnemen.

Wat besparen we werkelijk, en voor wie?

Natuurlijk moeten we kritisch kijken naar wat vanuit de Wlz wordt betaald. Het verschil tussen het VPT en MPT verdient zeker ook aandacht.

Maar laten we dan wel het hele plaatje bekijken.

Wat kost eten en drinken binnen het VPT? Hoeveel wordt de eigen bijdrage verlaagd? Wat blijft de zorgaanbieder doen? Welke taken komen bij ouderen en mantelzorgers terecht? En wat gebeurt er als ondervoeding niet tijdig wordt herkend?

In mijn boek beschrijf ik ondervoeding als een van de maatschappelijke lekken. Problemen die buiten de zorg ontstaan, maar waarvan de rekening uiteindelijk in de zorg terechtkomt. We weten dat ondervoeding naar schatting € 5,4 miljard aan maatschappelijke kosten veroorzaakt, waarvan €3 miljard aan directe medische kosten.

Dan lijkt het mij verstandig eerst te berekenen wat deze verandering werkelijk oplevert, voordat we besluiten wie voortaan de rekening voor het eten betaalt.

22 oktober 2026

DISCLAIMER Alle informatie en/of artikelen mogen alleen gedeeld worden met bronvermelding. Verwijzing naar dit kennisplatform en auteur Marjet Veldhuis.

De artikelen lezen op deze website is gratis. Wil jij mij vrijwillig steunen met een kleine donatie voor het bouwen, hosten en onderhouden van deze website én de tijd die ik hier aan spendeer? Dan ben ik daar erg blij mee!