Nov 17, 2026 ·
“Als je iets een half jaar wil uitstellen stel je een commissie in, als je de boel tweeënhalf jaar wilt traineren een stuurgroep en als je vier jaar (!) uitstel wenst een taskforce.”
Aan deze uitspraak van Pieter Winsemius (voormalig minister) moesten we denken toen we ons afvroegen hoe het nu met de plannen voor de Staatscommissie Zorg staat.
Twee jaar voorbereiding
Op 24 oktober 2024 nam de Tweede Kamer de motie van CDA’er Krul aan over de voorbereiding van een staatscommissie die moest adviseren over de toekomst van ons zorgstelsel. Wat is er sindsdien gebeurd, of misschien beter gezegd aangekondigd?
Een korte tijdlijn:
- Oktober 2024: de Tweede Kamer vraagt om de voorbereiding van een staatscommissie.
- Februari 2025: het kabinet belooft de Kamer uiterlijk eind maart te informeren over de plannen.
- Mei 2025: een Kamerlid vraagt in de plenaire zaal waar het procesvoorstel blijft.
- November 2025: het kabinet meldt dat de voorbereiding vertraging heeft opgelopen. De commissie moet nu in het eerste kwartaal van 2026 worden ingesteld.
- Maart 2026: minister Hermans belooft de commissie “voor de zomer” gereed te hebben.
- Mei 2026: de minister informeert de Kamer over de opdracht en de planning. De instelling verschuift naar het derde kwartaal van 2026.
- November 2026: ook die termijn is verstreken. Een voorzitter, leden of een formeel instellingsbesluit hebben wij nog niet kunnen vinden.
Ruim twee jaar verder en de commissie moet nog beginnen aan een onderzoek waarvoor vervolgens anderhalf tot twee jaar wordt uitgetrokken. Reken maar mee. Het eerste advies ligt er op zijn vroegst ergens in 2028.
Ondertussen aan de keukentafel
Het is kwart over acht als Jennifer bij meneer V. de keuken binnenloopt. Zijn dochter heeft een briefje op tafel gelegd. Of de wijkverpleegkundige naar zijn voeten kan kijken, want ze maakt zich zorgen. En of er misschien iemand is die ook ’s middags even langs kan komen. Het antwoord is al bekend. Die iemand is er niet.
Niet omdat niemand wil. Maar omdat we met te weinig zijn, en omdat de mensen die er wel zijn een steeds groter deel van hun dag kwijt zijn aan dingen die niets met meneer V. te maken hebben.
Meneer V. kan niet wachten tot 2028. Zijn voeten zijn vandaag een probleem.
Wat gaat de commissie eigenlijk onderzoeken?
De opdracht van de commissie is als volgt: adviseren over een ‘financieel houdbaar zorgstelsel als antwoord op vergrijzing en personeelskrapte’.
Daarmee staan de uitgangspunten al vast. Hoeveel ruimte blijft er dan nog over voor andere uitkomsten? Kloppen die uitgangspunten wel? Waarom onderzoeken we niet eerst wat twintig jaar marktwerking heeft opgeleverd? Hoeveel geld en menskracht zijn er inmiddels nodig om het zorgstelsel te organiseren, controleren en besturen? En hoeveel blijft er over voor de mensen die daadwerkelijk zorg verlenen? Dat zijn vragen waar we jarenlang geen antwoord op krijgen.
We hebben de brief van de minister gelezen. Er staat veel in: solidariteit, toegankelijkheid, financiële prikkels, wie zorg inkoopt en welke rol concurrentie daarin speelt. Maar we zochten naar het woord wijkverpleging, en vonden het niet. Niet één keer.
Dat is opvallend voor een commissie die moet nadenken over een samenleving waarin steeds meer mensen thuis oud worden. Thuis is waar de zorg van de toekomst plaatsvindt. Aan de keukentafel, met een dochter die briefjes schrijft. Daar zie je als eerste hoe een indicatie, een declaratieregel of een contract met de zorgverzekeraar bepaalt of iemand ’s middags nog een bezoek krijgt.
Twee miljoen euro
Voor de staatscommissie is ongeveer twee miljoen euro geraamd. Met een beetje gezond verstand vrezen we dat er (áls er eenmaal wordt gestart) over twee jaar, twee miljoen euro armer, een rapport ligt dat precies hetzelfde concludeert als eerdere rapporten.
Aan rapporten over de toekomst van de zorg hebben we geen gebrek. Maar wie onderzoekt waarom zoveel eerdere aanbevelingen niet tot wezenlijke veranderingen hebben geleid?
En wat heeft de voorbereiding tot nu toe gekost? Wie zijn er sinds oktober 2024 bij betrokken geweest? Hoeveel ambtenaren hebben zich ermee beziggehouden? Welke onderzoeken, overleggen en adviezen zijn er al geweest, en wat heeft dat opgeleverd? Wat heeft het gekost om een commissie voor te bereiden die moet adviseren over een financieel houdbaar zorgstelsel?
In de zorg wordt ondertussen gewoon doorgewerkt. Er verschijnen rapporten, adviezen en actieprogramma’s, en er worden steeds weer nieuwe plannen gemaakt om de zorg betaalbaar en toegankelijk te houden. Plannen die vooral gericht zijn op het anders laten (moeten) werken van de mensen ín de zorg. Over de groei van alles wat we áán de zorg hebben georganiseerd, gaat het aanzienlijk minder vaak. Terwijl juist daar de vraag gesteld moet worden wat al die bemoeienis kost en wat ze oplevert.
Wie zit er aan tafel?
De minister wil een “diverse en gevarieerde” commissie, met wetenschap, bestuurlijke ervaring, zorgkennis en mensen van buiten de sector. De Patiëntenfederatie heeft zich al gemeld: het patiëntenperspectief hoort niet alleen in de opdracht, maar ook in de samenstelling. Daar hebben ze gelijk in.
Maar we hebben nog niemand horen zeggen dat er een verpleegkundige aan die tafel moet zitten. Niet een verpleegkundige die al tien jaar bestuurder is. Een die vorige week nog aan een bed stond.
We kennen dit patroon. De mensen die het werk doen mogen hun verhaal vertellen op een rondetafel, en daarna vergaderen anderen over wat het betekent. Zo is een stelsel ontstaan dat is ontworpen door mensen die het nooit van binnenuit hebben gevoeld.
En als de commissie de uitgangspunten van het huidige stelsel niet ter discussie mag stellen, wat voegt ze dan toe aan alle eerdere onderzoeken? Wie gaat de aanbevelingen straks uitvoeren? Dezelfde partijen die al jaren verantwoordelijk zijn voor het beleid dat nu ter discussie staat?
Terug naar Winsemius
Of de overheid de instelling van deze staatscommissie bewust traineert, weten we niet. Maar de planning is keer op keer opgeschoven. Winsemius had het over commissies, stuurgroepen en taskforces om besluiten uit te stellen. Bij de Staatscommissie Zorg zijn we inmiddels ruim twee jaar bezig met alleen de voorbereiding.
Hoeveel tijd hebben we eigenlijk nodig om te besluiten dat we opnieuw onderzoek gaan doen? En wat gaan we met de uitkomsten doen wat we met al die eerdere onderzoeken niet hebben gedaan?
Het briefje ligt nog steeds op de keukentafel van meneer V. Als de commissie er ooit een antwoord op wil geven, moet er wel iemand aan tafel zitten die het heeft gelezen.
Of moeten we daarvoor straks weer een nieuwe commissie instellen?
Jennifer Bergkamp en Marjet Veldhuis
DISCLAIMER Alle informatie en/of artikelen mogen alleen gedeeld worden met bronvermelding. Verwijzing naar die kennisplatform en de auteurs Jennifer Bergkamp en Marjet Veldhuis