Op 25 oktober zat Edith Schippers bij WNL Op Zondag. Het ging over zorgfraude en ze zei dat het “zomaar vijftien of twintig miljard” per jaar kan zijn. Ze was zeven jaarminister van VWS. Hoe ze aan dat bedrag kwam, vertelde ze niet.
In juli schreef ik hier over de tien miljard die sinds de zomer van 2024 rondgaat. Dat getal komt uit één (!) interview van het OM met Follow the Money en Pointer: tien procent van een zorgbudget dat voor het gemak op honderd miljard werd gezet. Dat het binnen drie maanden zou verdubbelen, had ik niet zien aankomen.
Haar redenering klinkt redelijk. Niemand weet of het tien miljard is, dus het kan ook meer zijn. Maar dan kan het net zo goed enkele tientallen miljoenen zijn. Die kant van de redenering hoor je nooit. Twintig miljard is zeventien procent van de 120 miljard die we in 2025 aan gezondheidszorg uitgaven. Elke zesde euro dus.
Ik heb lang genoeg in de zorg gewerkt om te weten dat er gefraudeerd wordt; maar elke zesde euro gaat er bij mij niet in.
Wat de literatuur zegt
Terug naar de feiten dus. De OESO heeft in 2017 de internationale schattingen op een rij gezet. Het rapport dat iedereen aanhaalt, van een Brits accountantskantoor en de Universiteit van Portsmouth, komt uit op gemiddeld zes procent verlies, meestal tussen drie en acht procent. Dat gaat over fraude én fouten samen.
Voor fraude alleen noemt hetzelfde rapport 4,57 procent. De data komen grotendeelsuit de Verenigde Staten en de OESO neemt ze over met de nodige reserve. Twintig miljard zit daar ver boven. Tien miljard trouwens ook.
Het OM krabbelt terug, maar het getal blijft
Op 31 oktober zei het OM in De Telegraaf dat de tien miljard bedoeld is “om de ernst
en omvang van het probleem te duiden”. De werkelijke omvang is volgens het
OM nauwelijks vast te stellen.
VWS schreef de Kamer in oktober 2024, in oktober 2025 en opnieuw dit jaar dat een
sluitende onderbouwing ontbreekt.
Toch staat het bedrag in Kamermoties als “constaterende dat”. In een initiatiefnota van VVD en PVV is het zelfs een schatting van het ministerie geworden, van hetzelfde ministerie dat er steeds afstand van nam.
Marjet Veldhuis wees er vorige week op dat Schippers in 2013 juist hardere cijfers
wilde dan een percentage van de zorguitgaven. Ze liet de NZa toen de omvang onderzoeken. Daarna is er nooit een structurele meting gekomen, ook niet in de jaren dat zij nog minister was.
Wie heeft er baat bij?
Een getal dat zo slecht is onderbouwd en toch zo hardnekkig terugkeert, blijft in leven
omdat het voor partijen natuurlijk bruikbaar is.
- Het OM. Het kan de groeiende criminaliteit in de zorg niet meer aan. Het
Landelijk Parket en de recherche van de Arbeidsinspectie redden samen zo’n
twintig zaken per jaar. Een groot en beangstigend bedrag maakt die hulpvraag
hoorbaar. Zonder tien miljard was het een vakinhoudelijk signaal geweest dat
het journaal niet had gehaald. - De toezichthouders. Zij ontlenen er bestaansrecht aan. Een zichtbare jacht
op criminelen laat zien dat toezicht nodig is. De wachttijden en de
administratieve last, waar IGJ en NZa zelf aan hebben bijgedragen, blijven
intussen buiten beeld. - Den Haag. Voor de politiek is tien miljard fraude een geschenk. Wie acht
miljard bezuinigt op de zorg, kan wijzen op tien miljard die criminelen zouden
wegnemen, en de ingreep presenteren als opruimen in plaats van als snijden. De
crimineel is bovendien een dankbaarder schuldige dan de wetgever die het
stelsel in 2006 fraudegevoelig inrichtte. - De fraudebranche. Rond dit thema is een hele bedrijvigheid ontstaan.
Screening, compliance, integriteitstoetsing, meldsystemen en de congressen
waarop dit alles wordt verhandeld, gedijen bij een blijvend gevoel van dreiging. - De pers. Voor journalisten is dit bedrag natuurlijk goud. Een groot en
dramatisch getal prikkelt beter dan een genuanceerde onzekerheid. Clicks
gegarandeerd. Zelfs Medisch Contact kon de verleiding blijkbaar niet weerstaan.
Het eigen nieuwsartikel noemde de schatting nog onzeker, maar het
hoofdredactioneel zette haar neer als feit.
Hoe het in Frankrijk gaat
Niemand in dit rijtje heeft er belang bij dat het bedrag gemeten wordt.
Hoe het in Frankrijk gaat
Ik woon in de Dordogne en hier pakken ze het anders aan. De ‘Assurance maladie’ publiceert elk voorjaar een fraudebilan.
Over 2025 ging het om 723 miljoen euro aan opgespoorde en gestopte fraude, keurig
uitgesplitst naar beroepsgroep. Ruim zeventig procent kwam van zorgverleners, of
van mensen die zich als zodanig voordoen.
Daarnaast maakt de CNAM een eigen schatting van de werkelijke omvang, op
basis van steekproeven per sector. Ze komt uit op ongeveer twee miljard euro,
waarvan ze naar eigen zeggen een derde opspoort. Dat is minder dan één procent van
de Franse zorguitgaven. Ik vind die schatting aan de lage kant, omdat sectoren die
nog niet zijn doorgelicht niet meetellen. Maar het is een getal met een methode, en de
betaler publiceert het zelf, elk jaar.
Hoe het in Nederland gaat
Zorgverzekeraars Nederland stelde over 2023 zo’n zestien miljoen euro aan fraude
vast. Afgezet tegen de zestig miljard van de Zorgverzekeringswet is dat 0,03 procent.
Frankrijk spoort naar verhouding bijna tien keer zoveel op. Een deel van dat verschil komt doordat ZN alleen bewezen opzet telt. De rest zit in hoe we het stelsel hebben gebouwd.
In Frankrijk ziet één publieke verzekeraar vrijwel alle declaraties.
In Nederland loopt het geld via concurrerende verzekeraars, zorgkantoren, gemeenten en de SVB, en niemand overziet het geheel. Een verzekeraar die fraude opspoort, maakt kosten en zet de verhouding met zijn gecontracteerde aanbieders onder druk.
De schade zelf verdwijnt via premie en verevening in het collectief.
Wat er uit een meting zou kunnen komen
Er is één Nederlandse studie die de OESO wel noemt. Hasaart berekende in 2011 dat
specialisten en ziekenhuizen door het bekostigingssysteem tot een miljard euro te
veel konden declareren, ongeveer zes procent van die uitgaven. Daar zaten geen
criminele netwerken achter. Het was gedrag dat het stelsel immers zelf uitlokte.
Veldhuis onderscheidt vier dingen die in het debat steeds door elkaar lopen: fraude,
onrechtmatige declaraties, ondoelmatige zorg en zorggeld dat volkomen legaal via
holdings en vastgoed wegvloeit. Een eerlijke meting zou die uit elkaar halen.
Mijn vermoeden is dat het criminele deel dan kleiner blijkt dan de krantenkoppen, en
het deel dat door het stelsel zelf weglekt groter dan Den Haag wil weten.
Dat zou ook verklaren waarom die meting er in twintig jaar (!) niet is gekomen.
Een verzoek aan de minister
Het kabinet trekt oplopend tot vijftig miljoen euro per jaar uit tegen zorgfraude, en
schrijft in dezelfde brief dat moeilijk is vast te stellen wat dat oplevert. Zonder
nulmeting kan dat ook niet.
Minister Sterk, besteed een klein deel van dat geld aan een jaarlijkse meting naar
Frans voorbeeld. Laat een instantie zonder belang bij de uitkomst steekproeven doen
per sector. Publiceer de geschatte omvang naast wat er werkelijk is opgespoord,
uitgesplitst naar fraude, fout en ondoelmatigheid. In Frankrijk ligt dat rapport elk
jaar in april op tafel.
E.H. Kriek, huisarts n.p.
Bronnen: CBS, Uitgaven gezondheidszorg 2025; CNAM, bilan fraude 2025; OECD (2017), Tackling
Wasteful Spending on Health, hfst. 7; Gee & Button (2015), The Financial Cost of Healthcare Fraud;
Kamerbrieven VWS 2024–2026; M. Veldhuis, inenaandezorg.nl.
DISCLAIMER Alle informatie en/of artikelen mogen alleen gedeeld worden met bronvermelding. Verwijzing naar die kennisplatform en auteur Edward Kriek