De soap ‘Zeggenschap’ kent vele afleveringen

Als iets al 35 jaar niet werkt, dan is het tijd om in de spiegel te kijken en als betrokken speler te kijken naar je eigen rol in de soap ‘Zeggenschap’.

Beste aan-de-zorg-werkenden, zie het niet persoonlijk. Maar het zou werkelijk heel veel helpen om vooral en meer naar jullie eigen rol te kijken op veel gebieden in de zorg, hier #zeggenschap. De verstikkende maatregelen gericht op patiënt en zorgprofessional die jullie zelf invoeren en daardoor problemen veroorzaken. Problemen die jullie dan zelf weer met veel geld (en vooral op papier) willen gaan oplossen…

We zitten in een vicieuze cirkel naar beneden en dat is zorgelijk voor in- én aan-de-zorg.

Terug naar rond 1990

Naar aanleiding van de ‘witte woede’[1](1989) is in 1990 de commissie positiebepaling beroep van verpleegkundigen en verzorgenden (Commissie Werner) ingesteld. De Commissie Werner geeft maar liefst 21 aanbevelingen op basis van 6 thema’s.

1. De uitoefening van het werk
2. Een herzien onderwijsstelsel
3. De arbeidsmarkt
4. Gedifferentieerde werkzaamheden
5. Functiewaardering
6. Belangenbehartiging en vertegenwoordiging van de beroepsgroep

Vanaf dat moment staat #zeggenschap op de agenda. Interessant is dat terwijl dit op de agenda staat er wel tienduizenden zorgprofessionals (met name verzorgenden) de zorg uit zijn gezet (zie daarvoor bijvoorbeeld dit artikel).

2020

2 september

30 jaar later komt Bianca Buurman (destijds Chief Nurse Officer (CNO) bij het ministerie VWS, nu voorzitter V&VN) met haar advies ‘Niet over ons, zonder ons’ aan de ministers De Jonge, van Ark en staatsecretaris Blokhuis.

De kern van haar advies, schrijft zij, is dat we de vrijblijvendheid voorbij moeten, veel oplossingen zijn al eerder beschreven. Zij introduceert de investeringsagenda zeggenschap en positionering Verpleegkundigen en Verzorgenden (een integrale benadering).

Wat staat er op de agenda?

1. De weg naar merkbare verandering
2. Van probleemanalyse naar daadwerkelijke verandering
3. Een goede toekomst met bevlogen verpleegkundigen en verzorgenden

In deze afbeelding wordt in schema gezet hoe dat te realiseren. Het gaat dan om woorden als leiderschapsklimaat, goed werkgeverschap en professionele beroepsontwikkeling. ‘De cirkel moet doorbroken worden’.

De vraag aan de ministers is: stel een onafhankelijke commissie Verpleging & Verzorging in die direct rapporteert aan de minister van medische zorg.

De minister van medische zorg vraagt vervolgens aan TIAS/Tilburg University nader onderzoek te doen n.a.v. het advies van Bianca Buurman.

13 december

TIAS/Tilburg komt met het rapport ‘Over zeggenschap gesproken…’ . Ingezoomd wordt op drie centrale thema’s

1. Medezeggenschap op alle niveaus
2. Organisatie van het werk
3. Werkbeleving van professionals

Vanzelfsprekend (?) begint het rapport weer met een definitie-bepaling: Wat is zeggenschap, waarover moet zeggenschap gaan en op welk niveau is zeggenschap gewenst?

Let wel… we praten al 30 over zeggenschap! Wil je er meer over weten? Lees vooral het rapport, het is meer van hetzelfde. Interessant is nog wel de lijst van gesprekspartners om dit onderzoek te kunnen uitvoeren. Het waren er 31. Voor zover ik kan bepalen geen enkele ‘gewone’ verpleegkundige of verzorgende. Tot zover de zeggenschap.  

In 2020 verschenen er nog meer rapporten over zeggenschap. De RVS kwam met het rapport Applaus is niet genoeg en de SER kwam met de verkenning Zorg voor de toekomst. En vergeet vooral ook niet alle rapporten en het optuigen van de regionale structuren Regioplus in het kader van ‘Werken in de zorg’. Ik schreef hier over eerder het artikel ‘Praatjes en plaatjes helpen niet bij werken in de zorg’. Ook hier is het interessant om eens naar de bronnen en gesprekspartners te kijken. ‘Niet over ons, zonder ons’ ga je dan in een heel ander licht zien.

2021

Op 8 april komen de partijen CNV-zorgenwelzijn, De Nederlandse GGZ, V&VN, Actiz, VGN, FNV, FBZ, zorgthuis.nl, NU91, NFU en NVZ met een reactie op het rapport van TIAS. Ze benoemen 5 punten:

1. Kwaliteit van zorg als uitgangspunt van professionele zeggenschap
2. Opleiden & ontwikkelen om professionele zeggenschap uit te oefenen
3. Loopbaanpaden met passend functiehuis
4. Vernieuwing in professionele zeggenschap
5. Monitor het beloop van professionele zeggenschap op landelijk niveau

Zucht… weer dezelfde onderwerpen…

28 oktober

Minister de Jonge komt met de belofte om de invoering van zeggenschap in alle zorgsectoren een stevige stimulans te geven “Zeggenschap is zeer bepalend voor zorgmedewerkers om al dan niet bij een organisatie te werken”. Om dit te realiseren trekt De Jonge € 10 miljoen uit (eerlijk gezegd is € 10 miljoen natuurlijk maar een druppel uit het totale budget van € 100.000.000, maar daar gaat het hier nu niet om).

Goed, € 10 miljoen dus.  De plannen de gesmeed waren kunnen dus doorgaan. Zoals dit programmavoorstel: ‘professionele zeggenschap en positionering in de ziekenhuisbranche: door, voor en met verpleegkundigen’. De structuur van dit programma ziet er als volgt uit:

Maar ook dit programmavoorstel ‘Naar verbeteren professionele zeggenschap in de wijkverpleging, verpleeghuizen, gehandicaptenzorg en GGZ’.

Plannen en mooie woorden op papier zijn er in ieder geval genoeg.

Ook in 2021 wordt door de ledenraad van de V&VN de Strategische agenda 2021-2025 goedgekeurd. Strategische prioriteit 3 is: ruimte en zeggenschap voor de professional.

Dit keer 4 punten:

1. V&VN zet zich er richting werkgevers, vakbonden en het ministerie voor in dat verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig specialisten in alle sectoren de tijd, ruimte en middelen krijgen om hun zeggenschap zo goed mogelijk uit te oefenen (bijv. via CAO’s).
2. V&VN ondersteunt Verpleegkundige en Verzorgende Adviesraden zodat onze beroepen zo goed mogelijk mee kunnen beslissen binnen hun instelling. Dat doen we bij individuele raden én op landelijk niveau. Ook verbinden we de raden met de netwerken van CNIO’s en van verpleegkundig leiders om ervaringen te delen, kennis te ontwikkelen en elkaar onderling te steunen.
3. V&VN ontwikkelt een leerlijn voor Verpleegkundige en Verzorgende Adviesraden zodat zij hun invloed zo goed mogelijk kunnen laten gelden. Hierin besteden we onder meer aandacht aan grote beleidsvraagstukken, onderhandelingstechnieken en de financiering van zorg.
4. V&VN blijft via de (social) media hameren op het belang van ruimte en zeggenschap voor de professional. Dat doen we zo veel mogelijk door verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig specialisten in stelling te brengen. En door hen met advies en scholingen te helpen als ambassadeur voor hun beroep op te treden.

2022

Het actieplan ‘Zeggenschap en veerkracht’ gaat van start. Er komen subsidies voor zorgorganisaties (€ 50.000 per organisatie). Meer valt hier te lezen.

In skipr verschijnt het artikel ‘zorgprofessional geeft zeggenschap nog steeds een onvoldoende’.

2023

Het schiet lekker op met de nieuwe Wet Zeggenschap.

Ik heb niet de illusie dat ik alles nu heb beschreven en genoemd, maar wel het diepe weten dat we er ‘nihil’ mee zijn opgeschoten. Sterker nog. De instroom van zorgprofessionals is dramatisch gedaald, de uitstroom van zorgprofessionals VVT en het ziekteverzuim dramatisch gestegen. En dan hebben we het nog niet over de nog steeds niet dalende regeldrift die 40% van de zorgtijd opslokt en nu het wegpesten van de zorgprofessionals .

Conclusie

Wat we al 35 jaar doen, werkt niet. Het is meer van hetzelfde elke keer net wat anders beschreven (ook afhankelijk van de toverwoorden die op dat moment hip zijn).

Als iets al 35 jaar niet werkt, dan is het tijd om in de spiegel te kijken en als betrokken speler te kijken naar je eigen rol in het toneelstuk ‘Zeggenschap’. Hoe verhoudt zeggenschap in de uitvoering van je werk zich bijvoorbeeld tot de dwingende protocollen en datahonger vanuit aan-de-zorg? Is het niet tijd voor een verplichting in de praktijk voor werkgevers in plaats van alleen op papier?

Kunnen de verpleegkundigen, verzorgenden en Verpleegkundig Specialisten die nog over zijn een onafhankelijk onderzoek doen naar het functioneren van de betrokken beroeps- en brancheorganisaties? Onderzoeken of deze organisaties nog wel de belangen behartigen van de leden of meer de belangen van zichzelf?

Of is het tijd voor een WITTE WOEDE 2.0?

[1] Verpleegkundigen en verzorgenden gingen massaal de straat op om hun onvrede te uiten over de hoge werkdruk, slechte arbeidsomstandigheden en lage salarissen.