zorgopleiding, zorginstellingen, beroeps- en brancheorganisaties en overheid.
Om te beginnen een rekenvoorbeeld.
We hebben 100 nieuwe leerlingen binnen de zorgopleiding 100
Rond de 20% (10) haakt af tijdens de opleiding, blijven over 80
Rond de 40% (32) haakt af tijdens de eerste 2 jaar na opleiding, blijven over 48
Inderdaad: een rendement van nog geen 50%
Het heden
Op 19 februari komt de MBO-raad met het bericht: ‘dalende instroom verpleegkunde en verzorging opleidingen, bezuiniging op stagefonds moet van tafel’
Dat blijkt uit nieuwe cijfers van dezelfde MBO-raad. Waar in 2019 nog 7.950 studenten Verzorgenden startten zijn dat er in 2024 nog maar 4.110. Voor mbo-verpleegkunde zijn die cijfers respectievelijk 8.430 en 7.260. De MBO-raad roept in het zelfde bericht op dat werkgevers, scholen en overheid samen moeten zorgen voor betere arbeidsvoorwaarden, aantrekkelijke loopbaanperspectieven en voldoende stageplekken.
Het is geen verrassing dat de wens van de MBO-raad is om de bezuiniging op het Stagefonds zorg te stoppen. Het raakt de leden van de MBO-raad immers direct in de portemonnee en dat doet altijd pijn.
Flashback
Rond 2012 bereiden de werkgevers in de zorg zich voor op de transities (WMO, Wet langdurige zorg, zorg naar gemeenten). Al snel worden de effecten op de voorgenomen bezuinigingen en transities zichtbaar: het aantal werknemers is in 2014 met 5,6% gedaald t.o.v. 2012, het aantal fte’s met 4,6%. Dit komt overeen met een afname van het totale aantal fte’s in de sector van ruim 42.000. Hoeveel zorgprofessionals er precies ontslagen zijn daarover zijn nog steeds discussies, de getallen variëren tussen de 55.000 en 75.000)
Kort gezegd: In de periode 2012-2015 zijn er tienduizenden zorgprofessionals ontslagen, waaronder een groot deel MBO-opgeleid. Ze zijn afgeschreven en gedumpt. Onderstaande afbeelding geeft in één oogopslag een beeld.
2015
Zonder die tienduizenden zorgprofessionals gaat de ‘innovatie’ van start.
‘Alleen samen creëren we vernieuwing in de zorg!’ was de titel waarmee in 2015 het Zorgpact werd afgetrapt. De ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) kozen voor een andere manier van werken: de regionale samenwerking staat centraal en het programmateam begeleid en ondersteunt. Het programma is één van de onderdelen van een bredere strategie om er voor te zorgen dat er een cultuuromslag in de zorg komt waardoor iedereen de best mogelijke zorg krijgt.
Een korte blik op 2 van de 4 programmalijnen:
‘De vorming van Regionale Zorgpacten’
- Doel: Regionaal nauwe samenwerking tussen zorg- en welzijnsinstellingen, scholen (met name MBO en HBO) en overheden
- Resultaat: 17 Regionale zorgpacten waar (volgens het rapport Zorgpact) nu een betere aansluiting tussen onderwijs en de arbeidsmarkt in de zorgsector is
‘Het stimuleren van meer aanvragen vanuit Zorg en Welzijn voor het Regionaal Investeringsfonds MBO (RIF)’
- Doel: Zorgen voor een betere kennisdeling op de genoemde thema’s om zo de ontwikkeling van zorgprofessionals te ondersteunen
- Resultaat: Innovaties op het gebied van leren en werken (o.a. hybride leeromgevingen en het stimuleren van leren op de werkplek) hebben gezorgd voor een verbeterde opleiding en ontwikkeling van de zorgprofessionals. 19 toegekende RIF-subsidies
Kort gezegd: Het moet allemaal anders en ‘we’ (zorginstellingen, scholen en overheden) gaan dat lokaal regelen.
2016
De eerste tekenen dat het misschien toch niet zo een goed idee was om ondermeer de MBO-zorgprofessionals te dumpen volgt al in 2016.
‘Laagopgeleide verzorgers na ontslag moeilijk weer aan het werk’ kopt de Nationale Zorggids in 2016. De laag opgeleide verzorgers uit verzorg- en verpleeghuizen zijn moeilijk naar nieuwe banen te leiden. Bijscholing via de ‘sectorplannen’ is voor deze groep niet mogelijk.
Kort gezegd: We hebben ‘sectorplannen’ maar die richten zich niet op de laag opgeleide verzorgers.
2017
Daadwerkelijk spijt volgt in 2017 bij de zorginstellingen (maar zeker nog niet bij de 17 zorgpacten en de hele organisatie daaromheen).
Tekort aan handjes: zorg smeekt ontslagen werknemers terug te keren. De titel van het artikel uit 2017 zegt eigenlijk al genoeg. De zorginstellingen gaan de vele tienduizenden mensen die de afgelopen jaren zijn ontslagen als gevolg van zware bezuinigingen persoonlijk aanschrijven met het verzoek om terug te keren.
De periode 2015 tot nu beschrijf ik in o.a. in het artikel ‘Plaatjes en praatjes aangaande werken in de zorg werken niet’ uitgebreider.
Terug naar het heden
De MBO-raad heeft dus zelf onderzoek gedaan naar de instroom van de opleidingen. Dit doet het CBS ook elk jaar, maar dan in mei. Daar kon de MBO-raad (denk ik) niet op wachten, want het stagefonds moet worden behouden.
Wat zeggen de cijfers over instroom Opleidingen Verpleging en Verzorging van het CBS?
De cijfers van de dalende instroom Opleidingen Verpleging en Verzorging zijn in mei 2024 ook door het CBS gepubliceerd (t/m 2023). Het patroon is helder.
Stages zijn natuurlijk belangrijk belangrijk, maar de MBO-raad vergeet in dit artikel te wijzen op de uitval tijdens de MBO-opleiding en uitstroom binnen twee jaar na opleiding.
Uitstroom tijdens de MBO-zorgopleiding en binnen twee jaar na opleiding
Over de uitstroom tijdens de opleiding zijn wisselende cijfers. Dit artikel van Nursing (2017) spreekt over 20-50% van de leerlingen die starten met een mbo-zorgopleiding voortijdig de opleiding verlaten. Laten we het vaststellen op 20%.
V&VN spreekt over 4 van 10 jonge zorgprofessionals die binnen twee jaar na de opleiding al weer uit de zorg stappen. Dat is dus 40%.
Vertaling
Vertalen we deze percentages nu naar de door de MBO-raad genoemde aantallen dan zien we het volgende.
Nieuwe leerlingen (instroom) 7.950/4.110
Uitval 20% (1590/822) 6.360/3.288
Uitstroom binnen eerste 2 jaar na opleiding (2.544/1.315) 3.820/1.973
Een rendement van nog geen 50% op de opleiding is verre van efficiënt. Is de opleiding passend voor de doelgroep, is de wijze van opleiden passend voor de doelgroep? Is de wijze van regionaal organiseren passend?
Dat zijn de vragen die ik stel na ruim 10 jaar zorgpacten, (actie)programma’s en taskforces.
Die moeten de zorgopleidingen, zorginstellingen, beroeps- en brancheorganisaties en overheid zichzelf ook stellen. Doorgaan op dezelfde weg zal het er niet beter op maken, dat is zeker.
Ga zelf in de spiegel gaan kijken! Kijk naar je eigen rol en handel.
PS: er zijn echt al voldoende onderzoeken!
DISCLAIMER
Alle informatie en/of artikelen mogen alleen gedeeld worden met bronvermelding. Verwijzing naar dit kennisplatform en auteur Marjet Veldhuis.