De afgelopen maanden zag ik ze steeds vaker voorbijkomen: uitnodigingen voor gratis webinars over skill-based leren. Bekwaam is bevoegd. De oplossing voor het personeelstekort. Gratis toegankelijk, want daar begint het. Uiteindelijk heb ik er eentje beluisterd. Na twintig minuten, met gekromde tenen, heb ik het webinar verlaten. De wijze waarop het als dé oplossing voor personeelstekort werd gepresenteerd past gewoon niet bij mijn manier van kijken naar de zorg.
Dat is het moment waarop ik ben gaan uitzoeken wat er achter zit.
Toverwoorden
Er is een nieuw toverwoord binnen de zorg: skill-based leren. In mijn boek Heilige Zorghuisjes beschrijf ik hoe dat werkt: toverwoorden klinken vanzelfsprekend goed, niemand kan er principieel tegen zijn en de geldkraan gaat vanzelf open. Eerdere voorbeelden zijn passende zorg, innovatie, preventie, palliatieve zorg, zelfredzaamheid en nu dus ook skill-based leren.
Maar wie gaat kijken wat skill-based leren zichtbaar maakt en wat het buiten beeld laat, komt al snel tot de conclusie: het lost niets op wat de zorg werkelijk nodig heeft. Het is een dekmantel voor een systeem dat honderden miljoenen uitgeeft aan kortlopende scholing, terwijl de fundamentele problemen gewoon blijven bestaan.
De subsidielogica
In 2026 is ruim €350 miljoen beschikbaar voor scholing in de zorg via SO-MSZ, SO-ZenW, het Stagefonds en de SLIM-subsidie. Voor sommige regelingen volstaan drie docentgeleide lesuren om €2.200 subsidie per deelnemer te ontvangen. Voor een groep van twintig mensen: €44.000 voor een halve dag. Er wordt nauwelijks gevraagd of de scholing leidt tot betere zorg, dat de administratie klopt is wel belangrijk.
Commerciële aanbieders begrijpen als geen ander die logica. Een e-learning module over zuurstoftoediening kost €12,50 en duurt één uur. Op 10.000 afnemers levert dat €125.000 op voor één uurtje content. De subsidieregeling is het verdienmodel en de zorgwereld het toneel.
We zagen dit eerder bij het STAP-budget: zodra subsidie beschikbaar kwam paste de markt haar aanbod aan op de regeling, niet op de behoefte. Follow the Money en de Algemene Rekenkamer legden bloot hoe miljoenen terechtkwamen bij aanbieders van edelsteentherapie, wandelcoaching en beleggingscursussen. Het budget werd afgeschaft. Er is weinig reden om te denken dat de onderliggende prikkels nu anders zijn.
Wat een module niet leert
Als oud-verpleegkundige ben ik nogal gevoelig voor dit punt.
Een wijkverpleegkundige loopt bij mevrouw Bakker binnen. Ze zegt niets. De verpleegkundige kijkt: de kleur van de huid, de manier waarop iemand in de stoel zit, de geur in de kamer. Nog voor ze gaat meten weet ze: dit klopt niet. Ze belt de huisarts. Het blijkt een beginnende sepsis.
Dat heet klinische blik. Patroonherkenning opgebouwd over jaren, naast mensen die het al hadden. Je leert het niet in een cursus. Professor Pim Teunissen van de Universiteit Maastricht noemde in zijn oratie ‘Leren helen’ het alternatief het legomodel: de gedachte dat een competente zorgverlener het resultaat is van 637 afgevinkte gedragsomschrijvingen. Zorg gebeurt tussen mensen, niet tussen checkboxen. Nabijheid, patroonherkenning, professionele intuïtie — wat niet meetbaar is, telt niet mee. En wat niet meetbaar is, wordt ook niet gefinancierd. (Deze vergelijking is de basis voor de door ai gegenereerde afbeelding).
Het echte probleem heeft een andere naam
Het personeelstekort in de zorg is geen scholingsprobleem. Een kwart van de verzorgenden overweegt te stoppen. Ze noemen als redenen: werkdruk, uitval van collega’s en onderwaardering. Het aantal studenten voor de opleiding Verzorgende IG daalde de afgelopen vijf jaar met 41 procent: van bijna 8.000 eerstejaars in 2019 naar nog geen 4.000 in 2024.
Mensen verlaten de zorg niet omdat ze te weinig modules hebben gevolgd. Toch richt het beleid zich op scholing. Honderden miljoenen gaan naar kortlopende cursussen en certificaten, terwijl de oorzaken van in- en uitstroom ongemoeid blijven.
Vooruit naar Vroeger
‘Vooruit naar Vroeger’ — een term van Paul Bos, opgepikt door Jan Rotmans in De Omwenteling — betekent niet terug naar vroeger, maar terug naar wat wezenlijk is: minder systeem, meer menselijkheid.
Er bestaat een bewezen alternatief: de in-service-opleiding. De lerende is werknemer, ontvangt salaris en leert dagelijks naast ervaren collega’s. Ze staat aan het bed, levert echte zorg. Extra handen nú, niet pas over drie jaar als de hbo-student afstudeert. SEO Economisch Onderzoek berekende dat de beroepsbegeleidende leerweg (BBL) jaarlijks bijna €1,4 miljard aan maatschappelijke baten oplevert, waarvan €962 miljoen bij de overheid terechtkomt. Tegenover €194 miljoen subsidie.
Na afstuderen blijven de meeste BBL-studenten bij de organisatie die hen opleidde. Een groot voordeel: geen wervingskosten en inwerkperiode. Iemand die de organisatie en de patiënten al kent en weet hoe mevrouw Bakker eruitziet als het niet goed gaat.
De verkeerde oplossing voor het verkeerde probleem
Skill-based leren kan nuttig zijn als gerichte bijscholing voor ervaren professionals. Maar het is geen antwoord op de uitdagingen binnen de zorg. De geldkraan staat open, de markt reageert en thuis waar mevrouw Bakker woont is er nog steeds niemand die kan signaleren als het niet goed gaat.
Dat is de prijs van het verkeerde toverwoord. In deel 2 laat ik zien wie er wél beter van wordt.
DISCLAIMER Alle informatie en/of artikelen mogen alleen gedeeld worden met bronvermelding. Verwijzing naar die kennisplatform en auteur Marjet Veldhuis