Na ieder incident met ‘onbegrepen gedrag’ volgt dezelfde reflex: extra overleg, nieuwe programma’s, regionale aanpakken, meldpunten en ketensamenwerkingen.
Allemaal ontstaan vanuit goede bedoelingen.
Maar intussen blijven de wachtlijsten groeien, raakt de politie overvraagd en vallen mensen nog steeds tussen systemen.
In korte tijd is rondom ‘onbegrepen gedrag’ een complete wereld van organisatie, coördinatie en financiering ontstaan. Terwijl de oorzaken vaak hetzelfde blijven: armoede, schulden, dakloosheid en eenzaamheid.
Daarover schreef ik dit stuk.
Het begrip ‘onbegrepen gedrag’ is inmiddels zo breed geworden dat zeer verschillende problemen onder dezelfde noemer terechtkomen:
- psychiatrie
- dementie
- verslaving
- licht verstandelijke beperkingen
- schulden
- dakloosheid
- eenzaamheid
- zorgmijding
- sociale ontregeling
Daardoor ontstaat een bestuurlijke schaalvergroting: één paraplu waaronder steeds meer problematiek wordt verzameld. Hierdoor wordt het vanzelf een groot maatschappelijk probleem. En zodra dat het geval is, volgen vrijwel automatisch beleid, financiering en organisatie.
De aantallen: cijfers creëren urgentie
De invoering van de E33-politiecode rond 2011 maakte meldingen van ‘verward gedrag’ ineens zichtbaar in landelijke cijfers (directe aanleiding was de schietpartij in Leiden, Tristan van der Vlis) . Vanaf dat moment ontstond een explosieve groei in aandacht. Grafieken en dashboards lieten stijgende aantallen meldingen zien en al snel werd gesproken over een maatschappelijke crisis. Zoals ik bij de lekken beschrijf: aantallen creëren urgentie. Dat is ook hier het geval en dan zie je de systeem-industrie opkomen.
De industrie: de groei áán de zorg
Rond ‘onbegrepen gedrag’ ontstond in korte tijd een compleet bestuurlijk ecosysteem:
- aanjaagteams
- schakelteams
- regionale zorg- en veiligheidshuizen
- meldpunten
- streettriage
- psycholances
- expertisecentra
- dashboards
- kennisnetwerken
- ketenregisseurs
- programmabureaus
- implementatietrajecten
- onderzoeksprogramma’s
- pilots
- overlegtafels
- trainingen en handreikingen
Sinds 2018 werd hiervoor honderden miljoenen euro’s beschikbaar gesteld. Alleen al de ZonMw-programma’s rondom verward/onbegrepen gedrag vertegenwoordigen bijna € 200 miljoen aan subsidies en programmamiddelen. Daarnaast bestaan structurele financieringen voor Zorg- en Veiligheidshuizen, regionale samenwerkingen en levensloopaanpakken.
Veel van deze initiatieven zijn met de beste bedoelingen ontstaan en doen waardevol werk. Maar tegelijkertijd groeit daarmee ook alles wat áán de zorg ontstaat: de coördinatie, monitoring, verantwoording en organisatie rondom het probleem.
Veel gedaan, weinig opgelost
En dan staan we op het punt waarop we nu staan. Want ondanks alle programma’s, structuren en investeringen blijven de belangrijkste signalen vrijwel onveranderd:
- wachtlijsten groeien
- passende woonplekken ontbreken
- politie blijft overvraagd
- mensen vallen tussen systemen
- crisisdiensten raken overbelast
- professionals ervaren handelingsverlegenheid
- meldingen blijven stijgen
Ondanks alle goede bedoelingen zijn we er in de praktijk niks mee opgeschoten.
Want achter veel situaties van ‘onbegrepen gedrag’ liggen dezelfde maatschappelijke lekken:
- armoede
- schulden
- dakloosheid
- eenzaamheid
- laaggeletterdheid,
- sociale uitsluiting
Het gedrag zelf is vaak niet de oorzaak, maar het gevolg van armoede, schulden, dakloosheid, eenzaamheid en sociale afbraak. Toch richten we ons vooral op wat er misgaat nádat iemand escaleert. Gevolg wordt behandeld als oorzaak.
En dus gebeurt steeds hetzelfde: een incident leidt tot beleid, beleid leidt tot programma’s en programma’s leiden tot nieuwe structuren binnen het systeem dat de problemen veroorzaakt. Ondertussen verandert er in de praktijk nauwelijks iets.
We zijn doorgeschoten in de organisatie en schieten daardoor tekort in de uitvoering.
DISCLAIMER Alle informatie en/of artikelen mogen alleen gedeeld worden met bronvermelding. Verwijzing naar die kennisplatform en auteur Marjet Veldhuis