Een onzichtbaar en ongrijpbaar onderwerp als lobbyisten benoem ik in mijn boek ‘Heilige Zorghuisjes’. We weten allemaal dat ze er zijn, de lobbyisten, maar deze onzichtbaarheid en ongrijpbaarheid maakt het moeilijk om hierover iets te zeggen. De negatieve klank van het woord lobby wordt vaak vervangen door de term ‘Public Affairs’. Het vakgebied is volop in ontwikkeling om een nog stevigere plek in onder meer het zorglandschap te verwerven.
Van lobby naar Public Affairs
Alles over die ontwikkeling is te vinden op de website van de beroepsvereniging voor Public Affairs (BVPA). De BVPA benoemt dat op de website als volgt: “Public Affairs is een vak dat in alle openheid bedreven moet worden. De BVPA moedigt initiatieven aan die leiden tot meer transparantie en democratische verantwoording.” Op de website vind je informatie over lobbylunches, een kennisbank, leerstoel en congressen. Ook kun je er een ledenlijst vinden. Daar staan in ieder geval 23 personen op die werkzaam zijn AAN de zorg (2020). Op dit moment (januari 2025) staan daar in ieder geval 44 personen op de ledenlijst direct te herleiden naar AAN-de-zorg. Hoeveel geld gaat erom in deze business?
Is de Nederlandse zorg een lobbycratie?
Follow the Money (FTM) kwam in 2015 met het artikel ‘Is de Nederlandse zorg een lobbycratie?’. In dit artikel komen de zorginnovatiereizen[2] aan de orde (‘waar de houtskoolschets voor het beleid wordt getekend’). Evenals het Apollonetwerk (initiatief van farmaceuten, waarin topambtenaren van VWS, leden van colleges die toezicht houden op de zorg en het toelaten van medicijnen overleg hebben in het Apollohotel).
2010 Lobbyen binnen de zorg
In het artikel van FTM staat dat voormalig directeur van Zorgverzekeraars Nederland Tony Lamping geprobeerd heeft om de ondoorzichtige wereld van de lobby in beeld te brengen. De Volkskrant schreef daarover in 2010 het artikel ‘Lobbyen in de zorg kost een miljard euro per jaar’. De conclusie van Lamping: Er wordt € 1 miljard per jaar ingezet wordt voor de lobby en belangenbehartiging in de zorg (bedenk weer even dat het totaalbudget van de zorg € 115 miljard is). Lamping stelt dat nergens ter wereld zo veel belangenverenigingen zijn als in Nederland, vrijwel elk specialisme heeft een eigen lobbyclub. Lamping benoemt de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) op de eerste plaats, meteen gevolgd door de Nederlandse Patiëntenfederatie.
Wat valt op?
Onderstaand plaatje is vanuit het artikel in de Volkskrant overgenomen, maar bron is vanzelfsprekend het rapport van Lamping/Universiteit Tilburg (2010).
Mooie van deze plaatjes is dat ze, ondanks het 15 jaar oude onderzoek, in één oogopslag laten zien hoe verweven de partijen zijn op gebeid van lobby: financiën, geneesmiddelen, opleidingen en kwaliteit. En natuurlijk ook de belangen van elke organisatie om te blijven bestaan. Ieder voor zich, wie overziet dan nog het algemene maatschappelijke belang?
Hoe ziet de lobby eruit?
Hoe ziet deze lobby eruit? Waar vindt die plaats? Wie zijn de betrokkenen? Dat willen we natuurlijk het liefst weten, maar die informatie is helaas in nevelen gehuld. Een heel interessant boek om te lezen is ‘Lobbyland’ (Ariejan Korteweg & Eline Huisman). Om wel iets van een beeld van te geven, noem ik (inclusief de verwijzingen naar de artikelen waar ik deze informatie vond) een aantal gefinancierde ‘dienstreizen’. Bekend zijn de reizen naar St. Paul de Vence (Pfizer) en naar Terschelling. Deelnemer van de reizen naar Terschelling waren vooral de betrokkenen bij de zogenaamde eerste lijn: ‘Pfizer, eerste lijn door o.a. Guus Schrijvers, Ab Klink 2009’, ‘Pfizer, De eerste lijn in de stijgers 2011’, ‘KNMP, Populatie/prestatie bekostiging om te komen tot ‘ontzorgen’ en ‘KNMP, symposium over de eerste lijn, 100 prominenten in de zorg maakten de oversteek 2017’.
Interessant in de huidige discussie
Tot slot
Ik ben erg nieuwsgierig hoe bij een herhaling van het onderzoek van Tony Lamping het lobbylandschap binnen de zorgwereld er nu uitziet!