Veel mensen die al wat langer meelopen in het zorglandschap zullen waarschijnlijk hebben gezucht bij het lezen van het artikel: ‘Nza vindt gedrag zorgverzekeraars zeer onwenselijk’ (Skipr). Opnieuw noemt de NZa koppelverkoop door zorgverzekeraars ‘zeer onwenselijk’. Een discussie die al bijna twintig jaar terugkeert. Precies zolang als de Zorgverzekeringswet inmiddels bestaat. Dat is opvallend. Want als een probleem zó lang blijft bestaan, gaat het meestal niet meer over een incident of een losse fout van één partij. Dan zegt het iets over het systeem zelf.
Wat is koppelverkoop?
Koppelverkoop betekent dat een aanvullende verzekering alleen afgesloten kan worden in combinatie met een specifieke basisverzekering. In de praktijk betekent dit dat mensen soms duurder uit zijn dan nodig, omdat zij eerst een bepaalde basispolis moeten kiezen om toegang te krijgen tot de gewenste aanvullende dekking.
Elk overstapseizoen lopen veel mensen hier opnieuw tegenaan. Polissen lijken vaak sterk op elkaar, maar de verschillen zitten verstopt in voorwaarden, contractering of aanvullende pakketten. Vergelijken wordt zo steeds moeilijker.
Het systeem organiseert het gedrag
De discussie over koppelverkoop loopt al sinds de invoering van de Zorgverzekeringswet in 2006. Met die wet ontstond een zorgsysteem waarin verzekeraars met elkaar concurreren op premies, polisvormen, contractering en aanvullende verzekeringen. In zo’n systeem ontstaat vanzelf druk om onderscheid te maken. Aanvullende verzekeringen werden daardoor steeds meer onderdeel van strategie en klantenbinding. Marktprikkels belonen nu eenmaal differentiatie, selectie en concurrentievoordeel.
Daardoor zie je wat we vandaag de dag zien: een enorme hoeveelheid polisvarianten, complexe voorwaarden en aanvullende pakketten die gekoppeld zijn aan specifieke basisverzekeringen. Het systeem organiseert daarmee voor een groot deel het gedrag. Koppelverkoop is geen toevallige fout, maar een logisch gevolg van hoe het systeem is ontworpen.
Binnen gereguleerde marktwerking concurreren verzekeraars niet alleen op premie, maar ook op polisstructuren, risicoselectie en klantenbinding. Aanvullende verzekeringen zijn daarbij ook een strategisch instrument. Ze helpen verzekeraars klanten aan zich te binden en sturen indirect welk type verzekerde aantrekkelijk is (cherrypicking).
Ín de zorg versus áán de zorg
Veel discussies gaan over wat er ín de zorg gebeurt: behandelingen, wachtlijsten en vergoedingen. Maar een groot deel van de druk ontstaat juist áán de zorg: in regelgeving, toezicht, contractering, bekostiging en governance.
Koppelverkoop laat dat duidelijk zien. De NZa waarschuwt hier al jaren voor, maar zegt tegelijkertijd dat handhaving moeilijk blijft zolang de wet niet verandert. Daarmee wordt (ook hier) zichtbaar waar het systeem niet goed werkt: er zijn signalen, onderzoeken en waarschuwingen genoeg, maar beperkte mogelijkheden om echt in te grijpen.
Het onderscheid tussen ín en áán de zorg maakt zichtbaar waar steeds meer tijd, geld en sturing naartoe verschuiven.
Transparantie alleen is niet genoeg
De oplossing wordt vaak gezocht in betere informatievoorziening. Duidelijkere websites, betere vergelijkingsinformatie en transparantere polisvoorwaarden zijn natuurlijk belangrijk, maar ze veranderen het onderliggende probleem niet.
Zolang het systeem complexiteit blijft belonen, blijven dezelfde discussies terugkomen. Echte verandering vraagt om structurele keuzes: denk aan een scherpere scheiding tussen basis- en aanvullende verzekeringen, of aan wettelijke beperkingen op het koppelen van beide. Niet als doel op zich, maar als erkenning dat gedrag niet verandert zolang de prikkels hetzelfde blijven.
De kern van het probleem
Deze discussie gaat uiteindelijk over meer dan alleen zorgverzekeringen. Het gaat over de manier waarop publieke zorg georganiseerd wordt binnen een systeem van concurrentie en marktprikkels.
We kunnen pleisters blijven plakken met betere vergelijkingssites, duidelijkere informatie of nieuwe waarschuwingen van de Nederlandse Zorgautoriteit. Maar zolang de oorzaak niet wordt weggenomen, blijft de wond open. Sommige problemen blijven terugkomen. Niet ondanks het systeem, maar dóór het systeem.
DISCLAIMER Alle informatie en/of artikelen mogen alleen gedeeld worden met bronvermelding. Verwijzing naar die kennisplatform en auteur Marjet Veldhuis