In zorgbeleid duikt steeds hetzelfde woord op: wij. Wij staan voor een opgave en wij bouwen aan een zorgzame samenleving. Wij doen dit samen.
Dat klinkt betrokken. Maar het klopt niet.
In Waarom de zorg vastloopt in mooie woorden: taal telt beschrijf ik dat taal problemen kan verhullen. Het woord wij is daar een schoolvoorbeeld van. Het klinkt warm, maar maakt onduidelijk wie beslist en wie de gevolgen draagt.
Kijk naar de zorgparagraaf van het coalitieakkoord 2026–2030 ‘Aan de slag’. Als je iets beter leest, dan weet je dat niet de coalitie/politici aan de slag moeten, maar wij als burgers.
Het coalitieakkoord als lichtend voorbeeld
In het akkoord staat dat ‘een zorgzame samenleving niet kan zonder de onbetaalbare inzet van vrijwilligers en mantelzorgers’. Dat klinkt als een neutrale zin, maar is een heel bewuste keuze, verpakt als vanzelfsprekendheid (lees: als we een zorgzame samenleving willen dan moeten er meer vrijwilligers en mantelzorgers komen). Wat betekent dit concreet? Hoeveel zorg wordt er (nog meer) van mantelzorgers verwacht? Wat als zij het niet meer aankunnen? Wat vraagt dit van mensen in tijd, energie en geld? Dat zijn heel logische vragen zoals ik ook beschrijf in het rapport ‘Heilige zorghuisjes, is mantelzorg echt goedkoper dan betaalde zorg?’. Maar ze worden niet gesteld.
Door te spreken over wij doen dit samen schuift de verantwoordelijkheid stilletjes op. Zorg wordt minder een publieke taak en meer een morele plicht voor naasten. Niet omdat dat expliciet zo is afgesproken, maar omdat het impliciet zo wordt gezegd.
Hetzelfde gebeurt bij technologie. Digitale middelen moeten zorgverleners meer tijd geven ‘voor cliënten, patiënten en gezinnen’. Dat klinkt heel positief. Maar wat er niet bij staat: als professionals minder kunnen, de zorg (nog) vaker terecht komt bij familie en naasten. Dat is geen bijwerking, dat is het gevolg. Ook dat wordt niet benoemd als keuze.
Het wij verbindt, maar verbergt. Het beschrijft verschuivingen in zorg als iets wat we samen willen, terwijl niet iedereen evenveel te kiezen heeft. Zo wordt zorgbeleid minder zichtbaar als besluit, en meer als vanzelfsprekende ontwikkeling (zie ook het eerder genoemde artikel).
Het woord wij
Het klinkt betrokken en inclusief. Alsof iedereen meetelt en niemand alleen staat. Maar dat wij is ook vaag. Het zegt niet wie wat doet. En vooral niet wie waarvoor verantwoordelijk is. Door steeds te spreken over samen verdwijnt het verschil tussen overheid, professionals, cliënten en naasten. Het woord wij maakt onzichtbaar dat de verantwoordelijkheid zonder dat specifiek te benoemen verdeeld wordt. En als de verantwoordelijkheid onzichtbaar verschuift, kan de overheid met een gerust hart zeggen: wij zijn niet verantwoordelijk. Niet hardop, maar stilzwijgend.
Zorg
Juist in de zorg is dat gevaarlijk. Daar zijn grenzen al dun en loopt professioneel en informeel werk (vrijwilligers, mantelzorgers) door elkaar en er wordt continue aan getornd. Het vriendelijke wij versterkt dat proces. Zorg wordt niet eerlijk verdeeld, maar stilzwijgend genormaliseerd: van de publieke verantwoordelijkheid naar de individuele verantwoordelijkheid.
Het woord wij is niet onschuldig. Echte solidariteit vraagt geen warme woorden, maar duidelijke keuzes. Wie is verantwoordelijk? Wie betaalt de prijs? En wie mag nee zeggen? En waarom komt de last elke keer weer bij dezelfde mensen terecht?
Afsluitend
Het woord ‘wij’ lijkt verbindend, maar is (zeker in de zorg) vaak een dekmantel. Het maskeert politieke keuzes als gezamenlijke noodzaak en schuift verantwoordelijkheid af zonder dat iemand formeel ‘ja’ heeft gezegd. Het woord wij verbindt op papier, maar verdeelt in de praktijk.
Echte solidariteit vraagt namelijk geen warme woorden, maar afbakening: wie beslist, wie draagt, en wie mag weigeren. Zolang die vragen niet worden gesteld, is wij geen uitnodiging tot samen zorgen, maar een ‘stille’ verschuiving naar ons als burger.
Het is tijd om dit soort taal niet alleen te begrijpen, maar soms ook te weigeren. Soms begint verandering niet met nieuwe plannen, maar met het weigeren van lege woorden in dit geval het woord wij.
In drie zinnen
Het woord wij doet alsof zorg vanzelf ontstaat. In werkelijkheid is het een politiek instrument dat keuzes verhult en verantwoordelijkheid verschuift. Wie solidariteit serieus neemt, moet stoppen met dit soort taal.