Hoe diploma’s plaatsmaken voor noodoplossingen, mantelzorgers onder druk staan en niet-geleverde zorg groeit. Terwijl transparantie vooral illusie is.
Waar gaat het over?
´Zonder diploma in de zorg: ‘Een foutje is vrij snel gemaakt’.
Dit bericht haalde onlangs het nieuws: organisaties zoals ’s Heeren Loo laten mensen zonder zorgdiploma toe om het personeelstekort op te vangen, soms met interne opleidingen. Hun motivatie en levenservaring worden gezien als een pluspunt. Maar wie langer nadenkt, stelt al snel de grote vragen: Wie is verantwoordelijk? Hoe zit het met de kwaliteit? Worden fouten gemeld? En – niet onbelangrijk – wat doet dit met de kosten?
Tegelijkertijd kondigde het ministerie van VWS aan meer regie te willen op transparantie van de kwaliteit van zorg. Mooie ambitie, maar welke zorg wordt hier bedoeld? De zorg van gediplomeerde professionals? Ongediplomeerde instromers? Mantelzorgers? Vrijwilligers? Of misschien wel de zorg die helemaal niet meer geleverd wordt?
Hoe zijn we hier gekomen?
Zo’n 25 jaar geleden was het eenvoudig: in de zorg werkten gediplomeerde professionals. Zij kregen opleiding, bijscholing en leverden kwalitatief goede zorg. Laten we dat een gemiddeld rapportcijfer 9 geven. Mantelzorg bestond zeker, maar was vrijwillig en liefdevol. Vrijwilligers waren een welkome aanvulling, niet de basis.
Huidige realiteit
- Er werken nog steeds gediplomeerde professionals. (kwaliteit hoog, nog steeds een 9)
- Gediplomeerde professionals werken steeds vaker schouder aan schouder met ongediplomeerden die snel en met het sprokkelen van certificaten met spoed zijn ingewerkt. (kwaliteit minder maar nog wel voldoende, die geef ik (fictief) een zes)
- Mantelzorgers worden steeds zwaarder belast. Wat ooit vrijwillig was, voelt nu als moreel verplicht. Uitval van mantelzorgers stijgt, ze worden zelf ziek (en verhogen daarmee ook weer de zorgkosten). Vrijwilligers zijn schaars en overbelast (kwaliteit niet meer voldoende, die geef ik (fictief) een vijf)
- En dan de zorg die niet meer geleverd wordt: wachtlijsten, gemiste signalen, te late ingrepen. Die zorg krijgt een nul. Onzichtbaar in statistieken, maar voelbaar in levens.
Dat maakt een gemiddeld rapportcijfer van 5 of van 2
Belangrijke opmerking: Ik heb het niet over de intentie en inzet van de ongediplomeerden, mantelzorgers en vrijwilligers. Ze doen wat ze kunnen en doen hun uiterste best.
De vragen die niemand hardop lijkt te durven stellen:
- Wie draagt de eindverantwoordelijkheid als er fouten gemaakt worden door ongediplomeerde krachten? Juridisch: de zorgorganisatie. Praktisch: vaak de kwetsbare patiënten en de gediplomeerde professionals.
- Hoe betrouwbaar is de kwaliteitsmeting? Indicatoren richten zich op gediplomeerde zorg, terwijl mantelzorg/vrijwilligers, ongediplomeerden én de zorg die NIET meer wordt gegeven buiten beeld blijven.
- Worden fouten wel gemeld? In teams met hoge werkdruk en veel tijdelijke krachten heerst angst en gebrek aan tijd.
- Zijn zij-instromers echt goedkoper? Op papier misschien, maar extra supervisie, risico’s en herstel van fouten maken het duur op de lange termijn.
In één oogopslag
| Aspect | 25 jaar geleden | Nu |
| Professionals | Gediplomeerd, bijscholing | Mix: gediplomeerden + ongediplomeerden |
| Mantelzorg | Vrijwillig, liefdevol | Moreel verplicht, hoge druk |
| Vrijwilligers | Aanvullend, genoeg beschikbaar | Schaars, overbelast |
| Niet-geleverde zorg | Incidenteel | Structureel aanwezig, niet meetbaar |
| Gemiddelde kwaliteit | 9 | 5 (optimistisch) of zelfs 2 (incl. gaten) |
De illusie van kwaliteit
Transparantie klinkt goed, maar we meten vaak alleen wat zichtbaar is: de zorg van professionals. Mantelzorgers, vrijwilligers en zij-instromers blijven buiten beeld. En de zorg die wél nodig is maar niet geleverd wordt? Die verdwijnt volledig in de schaduw. De mantelzorger die dag en nacht zorg blijft buiten de lijstjes, de patiënt die geen hulp krijgt omdat het systeem de zorgvraag afkeurt ook. Het is meten en sturen in de mist.
En de kwaliteits-theoretici blijven in volle vaart doorgaan met het ontwikkelen van tools, handreikingen, spellen, onderzoeken, infographics en congressen. Het lijkt een doel op zichzelf te zijn in plaats van een middel.
De vraag is: voor wie?
#zonderkwantiteitgeenkwaliteit